Foto: Pexels Ann H

In maart 2026 zijn er wederom verkiezingen voor de gemeenteraad en vlak na de zomer verwachten we dat de eerste lokale politieke programma’s zullen worden gepubliceerd. Daarom hebben Voedselraden de afgelopen paar maanden in verschillende gemeenten manifesten en brieven opgesteld en bijeenkomsten georganiseerd om voedsel prominenter op de politieke agenda van hun eigen gemeente te krijgen. Ook het Nationaal Voedselberaad heeft daaraan een bijdrage geleverd door haar landelijke oproep voor lokaal voedselbeleid.

VoedselradenNL heeft de input die de Voedselraden aan de de lokale politieke partijen heeft gegeven geanalyseerd en dit is het resultaat.

Voedsel raakt alles: onze gezondheid, het klimaat, de lokale economie en de sociale samenhang. Toch blijft het thema vaak versnipperd in gemeentelijk beleid. Uit de verschillende documenten uit o.m. Tilburg, Ede, Amsterdam en van Slow Food Nederland, Stadslandbouw Nederland en het Nationaal Voedselberaad – komt één duidelijke boodschap: gemeenten moeten een integrale voedselvisie ontwikkelen én uitvoeren.

1. Van losse initiatieven naar een samenhangende voedselvisie

Ede, Den Haag en andere steden laten zien dat een voedselvisie meer kan zijn dan mooie woorden. Het gaat om een integraal beleid waarin gezondheid, duurzaamheid, onderwijs, korte ketens en sociale cohesie met elkaar verbonden zijn. Daarbij hoort:

• Een voedselwethouder en een centraal aanspreekpunt in de gemeente.
• Voldoende budget en capaciteit om beleid om te zetten in acties.
• Betrekken van burgers, ondernemers, boeren en kennisinstellingen via een voedselraad.

2. Gezonde en duurzame keuzes makkelijker maken

Alle organisaties benadrukken dat gemeenten zelf het goede voorbeeld moeten geven en gezonde en duurzame producten moeten meenemen in de kantines van de gemeente zelf, bij evenementen en in buurthuizen en op scholen. Ook moet de voedselomgeving gezonder worden door bijvoorbeeld:

• Regels voor het beperken van fastfoodaanbod in kwetsbare wijken.
• Actief stimuleren van plantaardige eiwitten en lokale productie.
• Educatieprogramma’s op scholen en gratis toegankelijke kooklessen in buurthuizen.

3. Korte ketens en lokale economie versterken

Door boerenmarkten, voedselcoöperaties en stadslandbouw te faciliteren, wordt de afstand tussen producent en consument kleiner. Dat levert verser voedsel, minder CO₂-uitstoot en een sterkere regionale economie op. Voorbeelden zijn:

• Gemeentelijke grond beschikbaar stellen voor lokale voedselproductie w.o. voedselbossen.
• Snellere procedures voor bodemonderzoek en vergunningverlening.
• Organiseren van logistieke hubs voor korte ketens.

4. Sociale en ecologische meerwaarde centraal stellen

Voedselprojecten dragen niet alleen bij aan de lokale economie, biodiversiteit en klimaatadaptatie, maar ook aan welzijn en gemeenschapsgevoel. Dat vraagt om beleid in het sociale domein waar voedsel een onderdeel van is.

• Structurele financiering voor coördinatoren van buurtgroen- en voedselprojecten.
• Ruimte geven aan buurttuinen en schoolmoestuinieren.

5. Minder verspilling, meer circulariteit

Reststromen – van groente en fruit tot brood – kunnen worden benut voor compost, veevoer of nieuwe producten. Gemeenten kunnen dit stimuleren door:

• Registratie en zichtbaarheid van reststromen.
• Samenwerking met supermarkten, horeca en voedselbanken.
• Lagere regeldruk voor circulaire voedselondernemers.

Conclusie: Of het nu gaat om Ede, Tilburg, Amsterdam of een willekeurige andere gemeente: voedsel verdient een centrale plek in het beleid. Niet alleen omdat het lekker en leuk is, maar omdat het een sleutel kan zijn tot oplossingen voor gezondheidsproblemen, klimaatverandering, economische veerkracht en sociale verbondenheid.

Zoals 013Food uit Tilburg het kernachtig zegt: “Voedsel verbindt – laten we het benutten.”