Tijdens het tweede Nationaal Voedselberaad op 10 april in Den Haag riep een brede coalitie van organisaties de nieuwe colleges in gemeenten op om lokaal voedselbeleid op te nemen in de te sluiten collegeakkoorden. Inwoners, boeren en lokale initiatieven vinden elkaar steeds beter en werken samen aan een duurzamer, gezonder en eerlijker voedselsysteem. Volgens de ongeveer twintig betrokken maatschappelijke organisaties kan de overheid hierin niet ontbreken.

Ook VoedselradenNL is onderdeel van de coalitie en ondersteunt deze oproep volledig. Voedselraden zijn immers zeer effectief in het organiseren van een lokaal gemeentelijk voedselnetwerk en kunnen zo een grote positieve bijdrage leveren aan de ontwikkeling van het lokale voedselbeleid dat nu nodig is.

“In steeds meer gemeenten nemen inwoners en ondernemers al het voortouw. Deze oproep geeft hen rugwind én nodigt andere gemeenten uit om aan te haken”, aldus WUR onderzoeker Jan Hassink, één van de initiatiefnemers vanuit het Nationaal Voedselberaad. De coalitie roept nieuwe colleges dan ook op om deze beweging serieus te nemen en te verankeren in hun beleid.

Voedsel als sleutel tot meerdere opgaven

Van gezondheid en armoede tot landbouw, klimaat en economie: voedsel raakt aan vrijwel alle maatschappelijke thema’s waar gemeenten voor staan. Juist daarom kan gericht lokaal voedselbeleid snel resultaat opleveren — met relatief beperkte middelen.

Tegelijk groeit in heel Nederland een beweging van boeren, inwoners en lokale initiatieven die werken aan een duurzamer voedselsysteem. Zij laten zien dat verandering niet van bovenaf hoeft te komen, maar ontstaat in samenwerking tussen overheid en samenleving. Gemeenten kunnen deze ontwikkeling versnellen door samen te werken en beleid beter te verbinden.

Uit een verkennende maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA), uitgevoerd door New Economy in opdracht van Gemeente Plant Vooruit, blijkt dat de huidige voedselomgeving gemeenten nu aanzienlijke maatschappelijke kosten oplevert. Tegelijk laat de studie zien dat gericht lokaal voedselbeleid duidelijke maatschappelijke én economische baten genereert. Daarmee onderstreept de verkennende MKBA dat investeren in voedselbeleid niet alleen wenselijk, maar ook economisch verstandig is.

Drie acties voor nieuwe colleges

Om deze beweging te versterken, presenteert de coalitie drie concrete acties voor de komende bestuursperiode:

Actie 1 – Maak voedselbeleid onderdeel van het collegeakkoord
Ontwikkel samen met inwoners en initiatieven een lokale voedselvisie met duidelijke doelen, budget en uitvoering. Verbind thema’s als gezondheid, armoede, educatie, landbouw en ruimtelijke ordening.

Actie 2 – Begin concreet en boek snel resultaat
Praktische maatregelen zoals een integrale schoolaanpak met gezonde lunches en duurzame publieke inkoop zijn direct uitvoerbaar en leveren aantoonbare maatschappelijke winst op. Klein beginnen kan grote impact hebben.

Actie 3 – Werk samen met wat er al is
Sluit aan bij bestaande initiatieven en versterk voedselnetwerken en voedselraden. Door cocreatie met boeren, inwoners en ondernemers ontstaat een krachtig lokaal voedselsysteem.

De beweging is er al

“Gemeenten hoeven het niet alleen te doen. Overal in Nederland zijn mensen al bezig met verandering. De rol van gemeenten is nu: ruimte geven, verbinden en versnellen”, aldus WUR-onderzoeker Jan Hassink.

Het Nationaal Voedselberaad was dit jaar te gast bij de Provincie Zuid-Holland, die met de Voedselvisie Toekomst van ons voedsel werkt aan een toekomstbestendig voedselsysteem samen met gemeenten en diverse initiatieven. Dat versterkt een beweging die al zichtbaar is: meerdere provincies en ten minste 18 gemeenten zijn gestart met lokaal voedselbeleid. De basis ligt er – nu is het moment om op te schalen.

De oproep wordt ondersteund door een 20 tal organisaties: Caring movement & Caring Farmers, Dierencoalitie, Groenboerenplan, JOGG Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst, Gemeente Plant Vooruit, Groen Boerenplan, Groen Gezond, Nationaal Voedselberaad, Public Food, Slow Food en SFYN, Stadslandbouw NL, VoedselradenNL, Samen Tegen Voedselverspilling, Transitiecoalitie Voedsel, TAPP coalitie, Voedingscentrum en Voedsel Anders.

Zie voor de volledige tekst: Oproep Natiuonaal Voedselberaad 10 april 2026