Hoe staat het ervoor met voedselbeleid bij de twaalf Nederlandse provincies? Met de Monitor Provinciaal Voedselbeleid 2026 brengt VoedselradenNL voor het eerst in kaart hoe provincies werken aan voedsel en het voedselsysteem.

Voedselbeleid is geen afzonderlijke wettelijke taak van provincies. Toch hebben provincies veel invloed op ons voedselsysteem. Denk aan landbouw en landelijk gebied, regionale economie, natuur en milieu, gezondheid, innovatie en de ontwikkeling van regionale voedselketens. De manier waarop provincies deze onderwerpen met elkaar verbinden, verschilt echter sterk.

Grote verschillen tussen provincies

De monitor vergelijkt alle twaalf provincies op vijf onderdelen: beleidskader, integraliteit, uitvoering, instrumenten en middelen, en samenwerking en governance. Daarnaast is gekeken naar veertien inhoudelijke thema’s, waaronder korte ketens, gezondheid, eiwittransitie, voedselverspilling, voedseleducatie, sociale toegankelijkheid en publieke inkoop.

Daaruit ontstaat een gevarieerd beeld. Utrecht, Zuid-Holland en Noord-Brabant behoren tot de provincies waar voedselbeleid het meest integraal en structureel is ontwikkeld. Andere provincies kiezen nadrukkelijker voor een aanpak vanuit landbouw, regionale economie of innovatie.

Opvallend is dat vrijwel alle provincies inmiddels aandacht hebben voor landbouwtransitie en korte voedselketens. Veel minder vanzelfsprekend is aandacht voor onderwerpen die dichter bij de consument staan. Gezonde voedselomgevingen, betaalbaarheid en toegankelijkheid van gezond voedsel, publieke inkoop en ondersteuning van gemeentelijk voedselbeleid zijn nog lang niet overal structureel onderdeel van het provinciale beleid.

Meer dan een ranglijst

De monitor is nadrukkelijk niet bedoeld als ranglijst van ‘goede’ en ‘slechte’ provincies. Een provincie kan een sterke agrifoodsector hebben en veel investeren in landbouwinnovatie, maar voedsel toch minder integraal als maatschappelijk beleidsthema benaderen.

Juist die verschillen zijn interessant. Ze laten zien dat er in Nederland verschillende manieren ontstaan om provinciaal voedselbeleid vorm te geven – en dat provincies veel van elkaar kunnen leren.

Provincies én gemeenten

Een belangrijke conclusie is ook dat er kansen liggen in een sterkere verbinding tussen provinciaal en gemeentelijk voedselbeleid. Gemeenten staan dicht bij inwoners en kunnen rechtstreeks invloed uitoefenen op de lokale voedselomgeving. Provincies kunnen gemeenten verbinden, kennis delen, regionale voedselketens versterken en succesvolle lokale aanpakken helpen opschalen.

Met deze eerste monitor wil VoedselradenNL niet alleen zichtbaar maken wat er al gebeurt, maar vooral bijdragen aan kennisuitwisseling en verdere ontwikkeling van integraal voedselbeleid in Nederland.

De Monitor Provinciaal Voedselbeleid 2026 bevat naast een landelijke vergelijking voor iedere provincie een afzonderlijk profiel met de belangrijkste beleidslijnen, maatregelen en uitvoering.

Het volledige rapport Monitor Provinciaal Voedselbeleid kunt u hier downloaden.