Een Voedselraad als instrument voor de voedseltransitie
Voedselraden kunnen het voedselbeleid op lokaal niveau vorm geven. Ze worden momenteel vooral gebruikt in Engelstalige landen en brengen mensen samen om lokale, sociaal en ecologisch duurzame voedselsystemen te creëren. De mogelijkheden voor het oprichten van een voedselraad zijn divers en variëren afhankelijk van de leden, organisatie en opdracht. Daarmee is de voedselraad een flexibel instrument dat kan worden aangepast aan de specifieke omstandigheden en behoeften van gemeenten en regio’s.
De eerste voedselraad was die in Knoxville (Verenigde Staten). Deze werd in 1982 opgericht als reactie op de voedingsproblemen van de stad. Ziektes die verband hielden met voeding kwamen vaker voor, mensen met een laag inkomen konden zich geen voedsel meer veroorloven en de algemene coördinatie van de stedelijke voedselplanning was ontoereikend . Een groep geëngageerde mensen overtuigde de gemeenteraad om een voedselraad op te richten. Er werd een goedkoop ontbijtprogramma opgezet voor studenten uit gezinnen met een laag inkomen en er werd een openbaar vervoersnetwerk opgezet, waardoor supermarkten beter bereikbaar werden voor mensen zonder eigen auto. De Knoxville Nutrition Council is nog steeds succesvol actief.
In de Verenigde Staten, Canada en Australië winnen voedselraden steeds meer terrein. In 2012 waren er al 180 Amerikaanse en 59 Canadese voedselraden op verschillende institutionele niveaus. Ook in sommige Europese steden worden voedselraden opgericht, bijvoorbeeld in Athene en Londen.
Kenmerken van voedselraden
Een aantal zaken kenmerken vrijwel alle voedselraden. In voedselraden komen mensen met zeer uiteenlopende achtergronden samen: ze hebben allemaal hun eigen waardevolle ervaringen met voeding en landbouw, komen uit verschillende culturele contexten en leven in verschillende sociale en economische omstandigheden. Een imker weet wat schadelijk is voor bijen en een kruidenier weet hoe de lokale voedselvoorziening werkt. Het is belangrijk om deze diversiteit te benutten om van elkaar te leren en gezamenlijke perspectieven en projecten te ontwikkelen waar iedereen baat bij heeft.
Voedselraden genereren ideeën over hoe het lokale voedselsysteem beter, milieuvriendelijker en sociaal rechtvaardiger kan worden gemaakt. Op basis hiervan worden concrete eisen ontwikkeld en maatregelen uitgewerkt. Terwijl voedselraden zich in het begin van de jaren 80 vooral met sociale kwesties bezighielden, zijn de onderwerpen inmiddels uitgebreid met milieu- en economische kwesties.
De huidige raden bestaan gemiddeld uit 12 tot 14 personen. Ze kunnen verschillende organisatievormen aannemen, bijvoorbeeld die van een klassieke niet-gouvernementele organisatie (ngo), een gemeentelijke adviesraad, een vereniging of een los initiatief.
Ze kunnen dus ofwel ‘van bovenaf’ (gemeentelijk) ofwel ‘van onderaf’ (burgermaatschappij) georganiseerd worden, of gemengde vormen aannemen met bijbehorende voor- en nadelen.
Voordelen en nadelen van gemeentelijke en maatschappelijke voedselraden
| Voordelen | Nadelen |
Georganiseerd door burgers | Kan zichzelf positioneren als een alternatief voor de lokale en gevestigde politiek | Het kan moeilijker zijn om de aandacht te trekken en interesses te laten blijken |
| Zelfstandiger en daardoor flexibeler / minder bureaucratisch | Kan het werk doen wegens gebrek aan (financiële) middelen |
| Onafhankelijkheid waarborgt democratische, zelfbepaalde processen en controle | Geen legitieme aanvaarding van verantwoordelijkheid door de lokale overheid |
Georganiseerd door gemeente | Grote legitimiteit en relevantie binnen de stad en het bestuur | Gevaar dat lokale invloed de handhaving van de belangen van burgers zal belemmeren |
| Sterk signaal voor voedselbeleid. Engagement van de gemeente of de stad | Bureaucratie kan ad-hoc acties en snelle beslissingen belemmeren |
| Vergemakkelijkt de toegang van de voedselraad tot middelen (financiële steun, arbeid, stedelijke infrastructuur) | Lokale politieke belangenconflicten of rivaliteit kunnen via de voedselraad worden opgelost |
Activiteiten van voedselraden
Hieronder vallen bijvoorbeeld:
- de ontwikkeling van voedselstrategieën voor de stad
- de bevordering van stadslandbouw en buurttuinen
- oprichting en promotie van gemeenschapskeukens
- de bevordering van regionale voedselsystemen (korte keten)
- bestrijding van maatschappelijke achterstand in de voedingssector
- optimalisatie van de gemeenschappelijke catering
- organisatie van congressen en andere evenementen
- inventarisatie van het lokale voedselsysteem.
Inventarisatie van het lokale voedselsysteem
Voor de stad Bristol is al een inventarisatie van het lokale voedselsysteem uitgevoerd en samengevat in het rapport “Who feeds Bristol?”. Hiervoor werden zes gebieden van het voedselsysteem nader onderzocht: productie, verwerking, distributie, voedsel, catering en afval.
Belangrijke vragen voor het onderzoek waren bijvoorbeeld:
- Wie voedt de stad en waar komt het voedsel vandaan?
- Welke wijken en welke sociale groepen profiteren het minst van het huidige voedselsysteem?
- Welke rol en macht hebben de beleidsmakers in de regio bij het vormgeven van het voedselsysteem?
De inventarisgegevens werden verzameld met behulp van rapporten, databases, websites, vragenlijsten en interviews.
Sommige voedselraden hebben officiële voedselvisies en strategieën ontwikkeld. Ze vormen een goede leidraad voor het afstemmen van lokaal beleid op voedselsoevereiniteit. Mijlpalen, verantwoordelijkheden en vertegenwoordigers kunnen in de strategieën worden vastgelegd en maken het voedingsbeleid tot een bindende, allesomvattende aangelegenheid.
